باران

حسین خسروی

 دکتر حسین خسروی

 چاپ شده در  مجله زبان و ادبيات فارسی،دانشگاه آزاد اسلامي فسا،سال اول،شماره 1،بهار 1389

چکیده:

     رودکی سمرقندی(329 - ؟ هـ. ق. / 942 -  ؟ ميلادي) بزرگ‌ترین قصیده سرای دورۀ سامانی و از مشهورترین شاعران فارسی زبان است. از اشعار فراوان او مقدار کمی باقی مانده است ولی همین مقدار هم او را به عنوان نابغۀ دوران خویش به ما می‌شناساند.

     سبک شعری رودکی، سبک غالب آن روزگار یعنی سبک خراسانی یا ترکستانی است. ویژگی‌های سبک خراسانی در شعر رودکی نمود کامل و جامعی دارد و به همین دلیل می‌توان او را نمایندۀ تام و تمام این سبک از شعر فارسی دانست.

    در این مقاله نزدیک به پنجاه ویژگی شعر سبک خراسانی در شعر رودکی بازشناسی و بعضاً با شعر دوره‌هاي بعد مقايسه شده است. این ویژگی‌ها در سه بخش: ادبی، فکری و زبانی ارائه گرديده است.

 واژگان کلیدی: رودکی، سبک خراسانی،ویژگی سبکی ، بسامد، اعتدال

چکیده

       خورشید همیشه مورد توجه شاعران بوده است.در دورۀ آغازین شعر فارسی توصیفاتی که از خورشید ارائه شده صرفاً جنبۀ تصویر سازی دارد. در سده های ششم و هفتم خاقانی،عطار و مولانا بیش از دیگران به خورشید توجه نشان داده اند. 

      سهروردي(587-549 هـ.ق)فیلسوف شهید و شهیر ایرانی در آثار خود مكرر از تمثيلاتي استفاده کرده است كه حضور خورشيد در آن ها به لحاظ بسامد قابل توجه است. اين حضور چنان قوي، پررنگ و گسترده است كه مي توان خورشيد را پايۀ تمثيلات و حتي تفكر او به شمار آورد.

     در هفت قصه از مجموع قصه‌های ده‌گانۀ کتاب «لغت موران» خورشید نقشی محوری و اصلی دارد و حضور آن در بافت متن چنان قوي و مؤثر است كه با حذف آن شالودۀ قصه به هم مي‌ريزد. این نقش آفرینی خورشید از تفکر فلسفی و اندیشه‌های اشراقی سهروردی مایه می‌گیرد.

   کلید‌واژه‌ها: سهروردی،خورشید،اشراق،نماد،لغت موران

 (چاپ شده در فصنامه ی نقد ادبی و سبک شناسی)

دکتر حسین خسروی

 دانشیار دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهرکرد

 چکیده:

    مهدی اخوان ثالث(م.امید) از مشهورترین چهره­­های شعر معاصر ایران است. وی در سال ۱۳۰۷ شمسی در مشهد متولد شد و در شهـريورماه 1369 در تهران درگذشت. اخوان در طول عمر هنری خود مجموعاً یازده دفتر شعر، سه دفتر گزینه اشعار و چند اثر منثور(مقاله،تحقیقات ادبی و قصه) منتشر ساخت.

    مشهورترین دفتر شعری  اخوان «زمستان» و مشهورترین شعر این دفتر نیز «زمستان» است که در این نوشتار بررسی شده. زمستان در قالب آزاد(نیمایی) و در بحر هزج (مفاعیلن) سروده شده است. دارای دو قافیه­ی بیرونی و درونی است و از ردیف نیز برخوردار است. از دیگر ویژگی­های آن توجه به موسیقی شعر است که از طریق  واج­آرایی، تناسب و تکرار ایجاد شده است.

   از لحاظ تصویری بسیار غنی است و نزدیک به سی تشبیه ،کنایه،استعاره و نماد دارد. آرکائیسم زبانی که از ویژگی­های سبک شخصی اخوان است در آن نمود بارزی دارد. بیش از سی مورد باستانگرایی واژگانی و نحوی در آن دیده می­شود. چندین ترکیب نو و چند اصطلاح محاوره­ای نیز درآن وجود دارد.

   کلید واژه­ها: اخوان ثالث، زمستان، شعر آزاد، باستانگرایی، نماد

     پست الکترونیک:   h_khosravi2327@yahoo.com   

 دکتر حسین خسروی

چاپ شده در فصلنامه علمي پژوهشي ادبيات عرفاني و اسطوره‌شناختي

دانشگاه آزاد اسلامي تهران جنوب،شماره دوازدهم، پاييز ۱۳۸۷

 چکیده

       عطار در ابیات 616 تا 680 منطق‌الطیر  شیوه‌ی خاصی را در استفاده  از سمبل ابداع کرده است. او در این بخش که 65 بیت دارد با 13 پرنده گفتگو می‌کند. مخاطـبـه با هر پـرنده در 5 بیت ارائه شـده و در هر پنج بیت  ساختاری سـه جزئی وجود دارد که در آن یک پرنده،یک پیامبر و یک شخصیت منفی(ضد قهرمان)دیده می‌شود .

    پرنده در سه مفهوم نمادین:طیر،سالک و روح  به کار رفته؛ پیامبر در مفهوم: نبی، ولی خدا و پیر؛ و شخصیت منفی در: معنای  قاموسی  واژه ،نفس و جسم. این سه مفهوم در تمام قسمت‌های سیزده‌گانه ثابت است .

      در منطق الطیر به نقش نمادین اعداد هم توجه شده است و شاعر به رمز چندین بار بر اعداد خاصی تاکید می‌کند  .

کلید واژه‌ها: سمبل(نماد)، پرنده، پیامبر، سالک، ساختار

 نوشته:حسين خسروی

چاپ شده در  ماهنامه ادبیات داستانی،شماره 106، سال دوازدهم (۱۳۸۶)  

         وقتي در خروجي شهر جلوي سواري سبز رنگي را ۰۰۰

برای خواندن ادامه داستان بر روی ادامه مطلب کلیک کنید.

 دكتر حسين خسروي

چاپ شده در  كتاب ماه ادبیات و فلسفه،شماره 111،110،109  (۱۳۸۶)

                                                                       اين شـرح بي نهايت كز زلف يار گفتنـد 

                                                                       حرفي است از هزاران، كاندر عبارت آمد  

          «حافظ نامه» اثر محقق گرانقدر آقاي بهاءالدين خرمشاهي در سال 1366 توسط انتشارات علمي و فرهنگي و انتشارات سروش به چاپ رسيد و از بدو انتشار با استقبال طبقه‌ي كتابخوان به ويژه دوستداران شعر حافظ روبه رو شد.

بي شك پرداختن به تمام زواياي شعر پيچ در پيچ حافظ و يافتن تمام دقايق آن كاري است بس دشوار و البته از عهده يك يا چند نفر خارج است و شايد آناني كه به شعر حافظ – اين شرقي‌ترين شعر زمين – عشق مي‌ورزند، براي هميشه باب حافظ پژوهي را گشوده نگاه دارند تا هر روز نكته‌اي تازه از «حسن بي پايان» شعر او كشف شود.

     نگارنده‌ي اين سطور كه از علاقه‌مندان جدي شعر حافظ است، حافظ‌نامه را در كنار «مكتب حافظ»، «حافظ شيرين سخن» ، «از كوچه رندان»، «تاريخ عصر حافظ »‌و چند اثر ارزشمند ديگر ، از اركان حافظ شناسي مي‌داند و هميشه، اوقات خود را با مطالعه‌ي اين آثار پرثمر مي‌گرداند.

درحين مطالعه‌ي مستمرحافظ‌نامه نكاتي به نظر مي‌رسيد كه مجموعاً در اين نوشتار عرضه مي‌شود. اين مطالب عمدتاً سه دسته هستند:نخست اين كه گاهي بيتي به ظاهر دشوار، معنا نشده يا درباره‌ي آن نكته‌اي گفتني هست كه – به دليل رعايت اختصار يا هر دليل ديگر – در حافظ نامه نيامده؛ دوم: درباره‌ي بيتي يا لغتي و تركيبي توضيحي داده شده كه كافي نيست و بحث و توضيح بيش‌تري مي‌طلبد؛و سوم مواردي است كه توضيحات آقاي خرمشاهي را درباره‌ي موضوعي – شايد به خطا- نپسنديده و خطا پنداشته‌ام. در اين گونه موارد ضمن نقل توضيحات حافظ نامه نظر خود را مستند يا غيرمستند ارائه كرده‌ام. اميد كه سودمند افتد.

دكتر حسين خسروي    

چاپ شده در:  

فصلنامة علمي پژوهشي زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاداسلامی تهران جنوب، سال اول، شماره اول  (۱۳۸۴)

و:  فصلنامه شعر ،سال پانزدهم،شماره 50 و 51  (۱۳۸۶) با تجدید نظر و افزوده‌ها                                         

چکیده:

   در اين مقاله يكي از اشعار مهدي اخوان ثالث(1369-1307هـ.ش) به نام «باغ من» شرح و تفسير شده است. اين شعر از نظر تازگي تصاوير، تركيبات نو، پيوند استوار فرم و محتوا و انسجام در محور عمودي از شيواترين سروده‌هاي اخوان و بلكه از بهترين يادگارهاي شعر معاصر ايران است.

     در اين شعر پاييز هم موضوع شعر است و هم الگوي انتخاب قافيه؛ شبيه به آنچه در «زمستان» سروده‌ي ديگر اخوان نيز ديده مي‌شود. از منظري ديگر اين شعر سرشار است از تشبيهات، استعارات و تركيبات تازه كه شاعر آن‌ها را با واژگان كهن و خارج از نُرم زبان امروزي در هم آميخته و اين آميزش نو و كهنه از ويژگي‌هاي سبك شخصي او به شمار مي‌رود.

    نگارنده در تحليل شعر «باغ من» به جنبه‌ي نمادين شعر اخوان هم توجه داشته و كوشيده است تا لايه‌هاي چندگانه‌ي معنايي يا مفاهيم متعددي را كه در اين شعر نهفته است آشكار سازد.

   واژگان كليدي:

  قافيه (كناري، مياني)، تشخيص ، تشبيه ، پارادوكس ، باستانگرايي ، نماد

      بر روی ادامه مطلب کلیک کنید تا بخوانید.